Roczne Czytanie Bibliography

Czasopisma Instytutu Historii Nauki i Techniki PAN
Rozprawy z Dziejów Oświaty
Kwartalnik Historii Nauki i Techniki
Medycyna Nowożytna: studia nad historią medycyny
Organon
Analecta: studia i materiały z dziejów nauki
Czytelnia Czasopism PAN –  na stronie Czytelni Czasopism prezentowane są pełne treści czasopism wydawanych lub współwydawanych przez komitety i oddziały PAN, a także wydawanych przez Biuro Upowszechniania i Promocji Nauki PAN; możliwość wyszukiwania wg tytułów, dziedzin. Dostępne pełne wersje tekstów z kilku lat, m.in.: Meander, Onomastica, Teka Komisji Historycznej, Studia Historyczne, Wiadomości Numizmatyczne.

Strona Wydawnictwa DiG sc. Krzysztof Dąbrowski, Sławomir Górzyński – zawiera wykaz książek i czasopism ( w tym nowości i zapowiedzi wydawnicze) z zakresu m.in. archeologii, genealogii, heraldyki, muzealnictwa, archiwistyki, biografistyki, historii Polski, historii powszechnej. Abstrakty w jęz. polskim i angielskim. Bezpłatne publikacje elektroniczne (archiwalne numery „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Heraldycznego”). Ciekawe linki do innych stron, np. wydawnictw, Centrum Informacji o Książce oraz innych instytucji, np.: Towarzystwa Miłośników Historii, Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, Archiwum Państwowego m.st. Warszawy, Ośrodka Dokumentacji Zabytków w Warszawie.

Polskie czasopisma naukowe (historyczne) korzystające z Open Journal Systems

Acta Universitatis Nicolai Copernici. Archeologia
Acta Universitatis Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo
Almanach Karaimski
Archaeologia Historica Polona
Archiwum Emigracji
Biuletyn Polskiej Misji Historycznej = Bulletin der Polnischen Historischen Mission
Europa Orientalis. Studia z Dziejów Europy Wschodniej i Państw Bałtyckich
Historia i Polityka
Klio. Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym
Ordines Militares. Colloquia Torunensia Historica
Sensus Historiae
Theoria et Historia Scientiarum

Bazy w otwartym dostępie

Historical Text Archive – jedna z najstarszych stron internetowych dotycząca historii. Powstała w 1990 r. w Missisipi, jest stale rozbudowywana. Zawiera ponad 760 artykułów, 70 e-booków oraz ponad 9 tys. linków.
Avalon Project (Yale Law School, Lillian Goldman Law Library) – źródła pierwotne z zakresu historii (od antyku, przez okres średniowiecza I kolejne stulecia do czasów współczesnych), ekonomii, polityki, dyplomacji, administracji rządowej oraz bogate zasoby źródeł dotyczących praw człowieka I innych z zakresu historii, polityki i dyplomacji

Polecane strony
EuroDocs: Online Sources for European History – materiały dotyczące historii Europy; transkrypcje, tłumaczenia lub w postaci facsimile.
Możliwość przeszukiwania wg krajów, okresów.
Europa prehistoryczna i starożytna
Europa – średniowiecze i renesans
Avalon Project (Yale Law School, Lillian Goldman Law Library) – źródła pierwotne z zakresu historii (od antyku, przez okres średniowiecza I kolejne stulecia do czasów współczesnych), ekonomii, polityki, dyplomacji, administracji rządowej oraz bogate zasoby źródeł dotyczących praw człowieka i innych z zakresu historii, polityki i dyplomacji.
Clio online – portal dotyczący nauk historycznych.
ipl2 – wielodziedzinowy index tworzony przez bibliotekarzy, bardzo bogate źródło informacji nt. linków do źródeł w układzie przedmiotowym – historia. Możliwość przeszukiwania wg chronologii, regionów, tematów.
Historical Text Archive – jedna z najstarszych stron internetowych dotycząca historii. Powstała w 1990 r. w Missisipi, jest stale rozbudowywana. Zawiera ponad 760 artykułów, 70 e-booków oraz ponad 9 tys. linków.
History Cooperative (A short history of nearly everything) – artykuły, materiały konferencyjne, linki.
Internet History Source Books Project – primary source materials, with sections for medieval and modern history, as well as sections on a number of specialist topics eg Byzantium, Saints, Lesbian/Gay History etc.
European History Primary Sources
Polishhistory.pl – portal Muzeum Historii Polski.

Portale historyczne polskie
Polishhistory.pl – portal historyczny Muzeum Historii Polski. Wyszukiwanie źródeł historycznych (audiowizualne, fotograficzne, bibliografie, cyfrowe bazy danych dokumentów źródłowych; filmy historyczne)
Polska Piastów
Portal historyczny
Historicus – portal historyczny.
Ośrodek Karta – Portal historyczny Ośrodka Karta – XXwiek.pl
Dzieje.pl – narzędzie edukacyjne dotyczące historii Polski XX wieku: rocznice, postacie, daty, materiały edukacyjne.
Portal „Uczyć się z historii”. Doświadczenie totalitaryzmów XX wieku.
Historia.org.pl – dostarcza szerokie spektrum wiadomości z zakresu historii.
Historycy.org
Historia i Media
Historia w sieci – katalog zasobów internetowych poświęconych historii Polski oraz zestaw dodatkowych materiałów, jak scenariusze i poradniki o tym, jak korzystać z zasobów online na lekcjach historii.

Portale historyczne zagraniczne
About.com – serwis poświęcony historii XX w.
Internet History Sourcebooks Projects – Fordham University
The History Guide – Resources for Historians – pomocny zestaw linków.
historicum.net
Smart History – multimedialny podręcznik do historii z darmowymi materiałami. Serwis zawiera ponad 400 dzieł sztuki, 350 filmów wideo, jest częścią Khan Academy. Zdigitalizoane dzieła sztuki w podziale na okresy historyczne, style w sztuce, motywy oraz artystów. CC BY-NCSA

Materiały źródłowe online
EuroDocs: Online Sources for European History – materiały dotyczące historii Europy; transkrypcje, tłumaczenia lub w postaci facsimile
możliwość przeszukiwania wg krajów, okresów.
Europa prehistoryczna i starożytna
Europa – średniowiecze i renesans
Internet History Sourcebooks Project – Fordham University; wyszukiwanie wg chronologii, tematów, regionów.
British Council Film Collection  – kolekcja 85 filmów dokumentalnych i propagandowych z okresu II Wojny Światowej udostępniona przez British Council. CC BY-NC
French Revolution Digital Archive  – grafika, dokumenty źródłowe Uniwersytet Stanforda we współpracy z Narodową Biblioteką Francuską oferuje na swoich stronach archiwum 14 000 materiałów (grafik i dokumentów) z domeny publicznej pochodzących z okresu i poświęconych Rewolucji Francuskiej. Część archiwum to Archives parlementaires czyli chronologiczny zbiór dokumentów rewolucji z lat 1789-1794. Domena Publiczna
Chronos – rosyjski portal historyczny, m.in. historia Rosji.

Genealogia
Bazy Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych:

  • PRADZIAD – Program Rejestracji Akt Metrykalnych i Stanu Cywilnego zawiera informacje o księgach metrykalnych i stanu cywilnego przechowywanych we wszystkich archiwach państwowych i części Archiwów Archidiecezjalnych. Baza nie zawiera spisu nazwisk występujących w dokumentach bądź informacji o konkretnych osobach. Baza przydatna w ustalaniu, jakie archiwalia z danego terenu zachowały się, gdzie obecnie są przechowywane i czy są ogólnodostępne.
  • IZA – Inwentarze Zespołów Archiwalnych – system zawiera scalone informacje z baz grupujących dane o materiałach archiwalnych.
  • SEZAM i ZoSIA –  baza danych o zasobie archiwalnym przechowywanym w archiwach państwowych w Lublinie i Poznaniu oraz ich oddziałach.
  • SEZAM (System Ewidencji Zasobu Archiwalnego) – zawiera informacje o zasobach archiwalnych 32 archiwów państwowych oraz 23 współpracujących instytucjach krajowych i polonijnych; aktualizowany corocznie przez Centralny Ośrodek Informacji Archiwalnej.

Bazy indeksów
Lubgens – Lubelskie Korzenie – Regionalna baza indeksów metrykalnych Lubelszczyzny.
Poznan Project – Projekt indeksacji małżeństw z Wielkopolski dla lat 1800-1899.
BaSIA – Baza Systemu Indeksacji Archiwalnej, obejmuje obszar Wielkopolski – projekt WTG „Gniazdo” Wielkopolska – indeksacja udostępnionych w internecie skanów ksiąg metrykalnych.
Ogólnopolski Indeks Małżeństw do r. 1899
Indeks nazwisk pojawiających się w „Herbarzu Polskim” A. Bonieckiego
Indeks nazwisk pojawiających się w „Herbarzu Polskim” K. Niesieckiego
Indeksowanie akt grodzkich i ziemskich z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie

Portale genealogiczne
Geneteka – baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego obejmująca cały kraj – wyszukiwanie nazwiska w zasobach (podział na województwa), m. in. w księgach metrykalnych, małżeństw, zgonów. Dostępna wersja angielska.
Genealodzy.pl
Forgen
Genealogia
Genpol – Genealogia polska
Moikrewni.pl
Związek Szlachty Polskiej
Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego – serwis genealogiczny (prywatny, dostęp płatny).

Poradniki online
I Ty możesz zostać genealogiem! – na stronie AGAD.

Publikacje
Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX wieku
Boniecki A., Herbarz polski. Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. ułożył i wydał Adam Boniecki, Warszawa 1899-1913.
t. 1-16 – e-bUW

Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. : powiększony dodatkami z poźniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych, wydany przez Jana Nep. Bobrowicza, Lipsk, 1839-1845
t. 1-3 – Zielonogórska Biblioteka Cyfrowa
t. 4-10 – e-bUW

Żychliński T., Złota księga szlachty polskiej, Poznań 1886-1908.
t. 1-7 – Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa
t. 8 – 31 – e-bUW

Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu (edycja elektroniczna), red. ogólna: Tomasz Jurek
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa : nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914, t. 1-15.
Internetowy Polski Słownik Biograficzny
Genealogia. Studia i Materiały Historyczne
Strona Wydawnictwa DiG sc. Krzysztof Dąbrowski, Sławomir Górzyński. Zawiera m.in. bezpłatny dostęp do archiwalnych numerów „Biuletynu Polskiego Towarzystwa Heraldycznego”.

Towarzystwa genealogiczne
Polskie Towarzystwo Genealogiczne
Towarzystwo Genealogiczne Centralnej Polski – siedziba w Łodzi.
Pomorskie Towarzystwo Genealogiczne
Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Genealogiczne
Lubuskie Towarzystwo Genealogiczne
Małopolskie Towarzystwo Genealogiczne
Towarzystwo Genealogiczne Ziemi Częstochowskiej
Wielkopolskie Towarzystwo Genealogiczne Gniazdo
Galicyjskie Towarzystwo Genealogiczne – Genealogia Polska, strona domowa Rafała Degiela
Ostrowskie Towarzystwo Genealogiczne
Stowarzyszenie Opolscy Genealodzy
Śląskie Towarzystwo Genealogiczne
Świętokrzyskie Towarzystwo Genealogiczne
Suwalskie Towarzystwo Genealogiczne
Warszawskie Towarzystwo Genealogiczne

Prywatne witryny rodzinne i genealogiczne oraz blogi genealogiczne
W poszukiwaniu korzeni – Anny Ordyczyńskiej
Przodkowie z tamtych lat – Marcina Marynicza
Czar naszych przodków – Alana Jakmana
Niech żyją przodkowie! – Małgorzaty Nowaczyk
Arboretum Rodów – Jana Cisowskiego

Cmentarze
grobonet.com – internetowa wyszukiwarka posiadająca dane o 1,8 miliona grobów z cmentarzy komunalnych z całej Polski; brak podobnej wyszukiwarki grobów na cmentarzach kościelnych – zaczynają być indeksowane przez wolontariuszy

Publikacje dot. cmentarzy – wiele zawiera ewidencję grobów (z reguły cmentarze o randze historycznej, zasłużonych):
– Kolbuszewski J., Cmentarze, Wrocław : Wydawnictwo Dolnośląskie, 1996 – sygn. WD: GT3271.P6 K65 1996 – zawiera spis publikacji o cmentarzach komunalnych, miejskich, przykościelnych.

Jewish Records Indexing – Poland – Cemetery Records –  informacje i bazy dotyczące żydowskich cmentarzy w Polsce.

Zagraniczne portale genealogiczne
Archiwa zagraniczne  – poszukiwanie przodków na terenie USA; członkostwo w bazie płatne.
The USGen Web Project – bezpłatna baza – Amerykańskie portale genealogiczne – przydatne dla poszukujących krewnych, którzy wyemigrowali do USA oraz ich żyjących potomków; zawierają porady, artykuły szkoleniowe – w jęz. ang.
Ancestry.com
Genealogy.com
RootsWeb
MyHeritage – największy serwis genealogiczny na świecie; powstał w 2005 r. w Izraelu, wersja polska od 2007 r.; w 2010 r. przejął serwis moikrewni.pl, a w 2011 r. – Bliscy.pl
Podstawowe, bezpłatne konto pozwala na załadowanie danych do 250 osób. Dodatkowe, płatne funkcje to m.in.: SmartMatches, RecordMatches, FamilyTreeBuilder.
Cyndi’s List  – serwis informacyjny uaktualniany na bieżąco, bezpłatny; zawiera też dział poświęcony Polsce, zawiera linki podzielone wg kategorii, m.in.: historia i kultura, języki, alfabety i charaktery pisma, biblioteki, archiwa, muzea, gazety, słowniki geograficzne i mapy, militaria, ludzie i rodziny, dane metrykalne.
www.ellis-island.org – bezpłatna baza przydatna dla poszukujących przodków, którzy wyemigrowali do USA (Ellis Island w Nowym Jorku w latach 1892-1924 była głównym portem, przez który przechodziła większość emigrantów do Stanów Zjednoczonych). Zawiera fotografie cyfrowe oryginalnych list pasażerów statków parowych zawijających do portu Nowy Jork.
Canadian Museum of Immigration At Pier 21 – baza dotyczy emigrantów do Kanady (Pier 21 w Halifaksie w latach 1928-1971 – główny port, do którego przybywali emigranci do Kanady).
Family Search oraz strona internetowa Kościoła mormonów; bazy dostępne w witrynie FamilySearch – International Genealigical Index, Ancestral File, Pedigree Resource File. Główna wyszukiwarka nazwisk sprawdza listę zmarłych w USA wg Social Security Index, spisy ludności Stanów Zjednoczonych z 1880 r., Wysp Brytyjskich i Kanady z 1881 r., bazy danych cywilnych dla Meksyku i krajów skandynawskich oraz prywatne genealogiczne strony internetowe. W zakładce LIBRARY – internetowy katalog Biblioteki Historii Rodzinnej (Family History Library), który zawiera informacje o sfilmowanych księgach parafialnych, cywilnych, innych (np. listy pasażerów statków, księgi spadkowe, spisy ludności).
JewishGen – zespół internetowych baz danych, wyszukiwarek i stron internetowych dotyczących genealogii rodzin żydowskich z całego świata. M.in. bazy danych dla Europy Wschodniej, terenów dawnej Polski, Galicji, Ukrainy, Litwy, wyszukiwarka wiosek i miejscowości TownFinder. Także podział na rejony geograficzne, w tym dział Polska (All Poland Database – http://www.jewishgen.org/databases/Poland/ ) – m.in. wyszukiwarka galicyjskiej księgi adresowej z 1891 r., wyszukiwarka spisu właścicieli domów w Warszawie i na Pradze w latach 1852, 1869, 1870; Księga Adresowa dla Polski (wraz z w.m. Gdańskiem) dla Handlu, Przemysłu, Rzemiosła i Rolnictwa – zawiera adresy rzemieślników, sklepów, zakładów przemysłowych, folwarków ziemiańskich istniejących w 1929 r.
JewishGen’s Holocaust Database
Jewish Records Indexing – Poland
Jewish Records Indexing – Poland – Cemetery Records – informacje i bazy dotyczące żydowskich cmentarzy w Polsce.
PolandGenWeb – jest częścią WorldGenWeb poświęconą genealogii polskiej; zawiera wypisy z ksiąg parafialnych i cmentarnych oraz urzędów stanu cywilnego w wiosek i miast polskich oraz listy pasażerów statków emigranckich, dane dotyczące parafii i cmentarzy polonijnych.
PolishRoots – The Polish Genealogy Source, polonijny portal genealogiczny, zawiera linki do baz w Polsce i polonijnych, zawiera m.in.: Wielką księgę adresową Krakowa i Podgórza z 1907 r., lwowski przewodnik handlowy w 1891 r., poznańską księgę adresową z 1835 r., handlową księgę adresową Polski i Gdańska z 1923 r. oraz bazy danych uczestników powstania kościuszkowskiego i żołnierzy Armii Hallera (błękitnej armii). Wszystkie bazy można przeszukiwać wg nazwiska. Portal zawiera linki do wielu stron internetowych związanych z emigracją Polaków na całym świecie.
Prussia, West Prussia and East Prussia Online Genealogy Records
Heraldry on the Internet – bogate zestawienie odnośników przydatnych w poszukiwaniach heraldycznych i genealogicznych.

Judaika
Żydowski Instytut Historyczny
Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce
Centralna Baza Judaików (Muzeum Historii Żydów Polskich)
Centrum Badań nad Zagładą Żydów (Instytut Filozofii i Socjologii PAN) – działalność to m. in.: prowadzi badania naukowe, przygotowujemy publikacje dokumentów źródłowych, ważnych opracowań i relacji, niedostępnych w Polsce; wydaje rocznik naukowy w całości poświęcony badaniom nad Zagładą pt. Zagłada Żydów. Studia i Materiały
Getto Warszawskie (baza Centrum Badań nad Zagładą Żydów IFiS PAN) – kalendarium, miejsca, ludzie, wydarzenia, źródła, plan getta.
POLIN – Muzeum Historii Żydów Polskich.
Wirtualny Sztetl
Cmentarze żydowskie w Polsce 

Judaika zagraniczne
CAHJP – The Central Archives for the History of the Jewish People Jerusalem
Sources on Polish Jewry at the Central Archives for the History of the Jewish People, Jerusalem , Part I : General – Regions – Communities A – Ł
Sources on Polish Jewry at the Central Archives for the History of the Jewish People, Jerusalem , Part I : General – Regions – Communities M – Ż
Guide to the YIVO Archives – YIVO Insitute for Jewish Research.
YadVashem – strona Instytutu YadVashem w Izraelu poświęcona żydowskim ofiarom Holokaustu.
National Library of Israel – Biblioteka Cyfrowa
United States Holocaust Memorial Museum 
Historical Hebrew Press (Tell-Aviv University, National Library of Israel) – linki do amerykańskich zestawień tematycznych, np. uchodźcy.
Early Hebrew Newspapers Project (The Jewish National and University Library, David and Fela Shapell Family Digitization Project)
JewishGen  – zespół internetowych baz danych, wyszukiwarek i stron internetowych dotyczących genealogii rodzin żydowskich z całego świata. M.in. bazy danych dla Europy Wschodniej, terenów dawnej Polski, Galicji, Ukrainy, Litwy, wyszukiwarka wiosek i miejscowości TownFinder. Także podział na rejony geograficzne, w tym dział Polska (All Poland Database – http://www.jewishgen.org/databases/Poland/ ) – m.in. wyszukiwarka galicyjskiej księgi adresowej z 1891 r., wyszukiwarka spisu właścicieli domów w Warszawie i na Pradze w latach 1852, 1869, 1870; Księga Adresowa dla Polski (wraz z w.m. Gdańskiem) dla Handlu, Przemysłu, Rzemiosła i Rolnictwa – zawiera adresy rzemieślników, sklepów, zakładów przemysłowych, folwarków ziemiańskich istniejących w 1929 r.
JewishGen’s Holocaust Database
Jewish Records Indexing – Poland
Jewish Records Indexing – Poland – Cemetery Records – informacje i bazy dotyczące żydowskich cmentarzy w Polsce.
Judaica Europeana
Digital Yiddish Library
Internet Jewish History Sourcebook – Fordham University
Holokaust

Mniejszości narodowe w Polsce

Ormianie
Wirtualne Archiwum Polskich Ormian – m.in. kategorie: księgi metrykalne, książki i artykuły, gazety i czasopisma, archiwum historii mówionej.
Wirtualny świat polskich Ormian
Skarbnica wiedzy o polskich Ormianach – (m.in. O Ormianach w Polsce; Poszukiwania genealogiczne).
Wiki.Ormianie 
Towarzystwo Kulturalne Ormian
Fundacja Kultury i Dziedzictwa Polskich Ormian

Polonia
Stowarzyszenie Wspólnota Polska
– baza Polonii
– organizacje polonijne

Onomastyka – opracowania nt. nazewnictwa geograficznego, nazwisk, typów form.
Onomastica – pismo poświęcone nazewnictwu geograficznemu i osobowemu oraz innym nazwom własnym.
http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ed4d53a1-5609-345e-a9ec-1a5cf6de7bec
http://ono.czasopisma.pan.pl/
Onomastyka Slavogermanica
Poradnik Językowy – dostęp płatny.

Fotografia
Narodowe Archiwum Cyfrowe
Archiwum Fotografii z zakresu historii społecznej XX wieku z terenu Polski i Europy Środkowo-Wschodniej

Archeologia
Archeolog.pl –  portal edukacyjny, serwis poświęcony tematyce archeologii Polski i świata.
Instytut Archeologii i Etnologii PAN – IAiE PAN uczestniczy w projekcie Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych, gdzie udostępnia kolekcje:
– książek – kolekcja ta zawiera pełne teksty literatury naukowej z XIX i pocz. XX wieku ze zbioru Biblioteki Instytutu
– czasopism – kolekcja zawiera czasopisma wydane przed 1939 r, znajdujące się w zbiorach Biblioteki
– map i atlasów – kolekcja zawiera mapy i atlasy znajdujące się w zbiorach Biblioteki i Archiwum Instytutu
– prac dyplomowych – kolekcja zawiera prace doktorskie, obronione w Instytucie, a nie wydane drukiem
– wydawnictwa Instytutu – kolekcja ta zawiera monografie, prace zbiorowe oraz czasopisma wydane przez IAE
– Archiwum Etnograficzne – kolekcja zawiera materiały dotyczące badań pracowników dawnego Zakładu Etnografii IAE (wybrane materiały) oraz część zbioru „ Fotografia polskiej wsi”
– Archiwum Instytutu – kolekcja ta zawiera materiały archiwalne, zdjęcia i rysunki z badań archeologicznych oraz materiały ze zbiorów kartoteki Zakładu Historii Kultury Materialnej (wybrane materiały).

Bibliografie zawartości wybranych czasopism polskich online
Przegląd Archeologiczny
Kwartalnik Historii Kultury Materialnej
Studies in Ancient Art And Civilisation
Wiadomości Archeologiczne 

Inne publikacje polskie
Wydawnictwa i publikacje Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie

Zagraniczne
Propylaeum – Virtuelle Fachbibliothek Altertumswissenschaften – wirtualny katalog z zakresu m.in. archeologii, egiptologii, starożytności, średniowiecza.
British and Irish Archaeological Bibliography
Archaeology Data Service
Internet archaeology (czasopismo) – zawartość Open Access – University of York.

Starożytność, antyk
Propylaeum – Virtuelle Fachbibliothek Altertumswissenschaften – wirtualny katalog z zakresu m.in. archeologii, egiptologii, starożytności, średniowiecza.
Internet Ancien History Sourcebook

Egipt, Bliski Wschód
Egiptologia w Polsce – portal założony i prowadzony przez archeologów z UJ oraz doktorantów w Instytucie Archeologii UJ. Informacje o odkryciach w Egipcie, muzealnictwo egipskie. Bardzo rozbudowane linki dotyczące egiptologii na świecie. Posiada również podręczną encyklopedię egiptologii. Zawiera:
– Dobre strony o starożytnym Egipcie
– Czasopisma egiptologiczne

Narmer.pl
Duke papyrus Archive – archiwum udostępnia teksty i zdjęcia ponad 1400 papirusów ze starożytnego Egiptu.
APIS – Advanced Papyrological Information System
Institute of Egyptian Art and Archaeology – strona Instytutu Sztuki i Archeologii Egipskiej Uniwersytetu w Memphis. Mapa wykopalisk archeologicznych (teren Egiptu). Fotografie najważniejszych zabytków i ich opis wg listy miejscowości. Interesujące linki do historii i współczesności Egiptu. Wersja językowa angielska.
Online Egyptological Bibliography (wymaga logowania, subskrypcja).

The Theban Mapping Project
– linki dot. Doliny Królów
– A Bibliography of Theban West Bank Archaeological Sites

The Giza Plateau Mapping Project – The Oriental Institute, University of Chicago
The Deir el-Medina Database
Digital Egypt for Universities
The British Museum – czasopisma online
Petrie Museum of Egyptian Archaeology
Trismegistos –  portal zawierający źródła papirologiczne I epigraficzne z obszaru starożytnego Egiptu oraz świata starożytnego
Internet African History Sourcebook
ABZU – Electronic Tools and Ancient Near East Archives – przewodnik po materiałach dostępnych w sieci Internet na temat starożytnego Bliskiego Wschodu I Basenu Morza Śródziemnego, dostęp do tekstów w open access.
Encyclopedia Iranica – serwis zawierający informacje nt. cywilizacji starożytnego Iranu.

Grecja
Ancient Greece – strona The British Museum poświęcona kulturze i historii starożytnej Grecji.

Rzym
De Imperatoribus Romanis – encyklopedyczne zestawienie i biogramy władców rzymskich opracowane przez międzynarodowy zespół (Salve Regina University, USA).
Trajan’s Kolumn – baza ponad 500 przedstawień z Kolumny Trajana z opisami.

Antyk chrześcijański
Polska Bibliografia Antyku Chrześcijańskiego (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie).

Mediewistyka
Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu – edycja elektroniczna.
Polska Piastów
International Medieval Bibliography
Internet Medieval History Sourcebook 

Nowożytność
Internet Modern History Sourcebook 

Polskie źródła regionalne

Polskie bibliografie regionalne 

Cyfrowe Archiwa Tradycji Lokalnej – Archiwa społeczne
– baza archiwów polskich 
– baza archiwów polonijnych

Wirtualna Kolekcja Czasopism Regionalnych – z zasobów Podkarpackiej Biblioteki Cyfrowej

Mazowsze
Mazowieckie Czasopisma Regionalne – kolekcja mazowieckich czasopism regionalnych na stronie Muzeum Historii Polski, m.in. Almanach Muzealny, Nasze Korzenie, Kronika Zamkowa, Studia Płockie.
Bibliografia historii województwa lubelskiego
Warszawa zapamiętana – wirtualna wycieczkę po dawnej Warszawie, stolica przypomniana we wspomnieniach wybranych z ponad 5 tysięcy relacji i setek archiwalnych zdjęć ze zbiorów Domu Spotkań z Historią oraz Ośrodka Karta.
Cyfrowe Archiwum Woli – wymaga autoryzacji.
Cyfrowa Biblioteka Varsavianów – baza zdigitalizowanych publikacji należąca do Fundacji Warszawa1939.pl
Bibliografia Warszawy

Wielkopolska
Spis zawartości prasy wielkopolskiej
Spis zawartości czasopism wielkopolskich XIX-XXw. (katalog online)
Spis gazet wielkopolskich z okresu międzywojennego (1918-1939) w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu
Bibliografia Regionalna Wielkopolski – ma charakter retrospektywny, wtórny i selektywny. Obejmuje publikacje polskie i obcojęzyczne (gł. niemieckie) z lat 1939-2000, w tym druki zwarte, artykuły oraz fragmenty tekstów, związane z dziejami Wielkopolski od czasów najdawniejszych do roku 2000 (wejście przez katalog Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu).
Bibliografia Historii Wielkopolski 1939-2000 (baza Wojewódzkiej Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu)
„Kronika Wielkopolski” – bibliografia zawartości pisma
Bibliografia Powstania Wielkopolskiego
CYRYL – Cyfrowe Repozytorium Lokalne Poznań
Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa
Dokumenty Życia Społecznego w bibliotekach, archiwach, muzeach i innych instytucjach wielkopolskich
Powstanie Wielkopolskie – m.in. kalendarium, zdjęcia archiwalne.

Pomorze
Bibliografia historii Pomorza Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku
Bibliografia Pomorza Zachodniego 1945-1972 – w ZBC Pomerania.

Warmia i Mazury
Bibliografia Warmii i Mazur – jest to przedmiotowa bibliografia rejestrująca piśmiennictwo dotyczące regionu warmińsko-mazurskiego od 2001 roku ( wejście przez katalog Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie).

Śląsk

Interaktywna, multimedialna bibliografia Śląska – Tworzona przez Bibliotekę Uniwersytecką we Wrocławiu.
Śląskie Archiwum Ikonograficzne – tworzone przez Bibliotekę Uniwersytecką we Wrocławiu, dostępne moduły:
– architektura i jej wyposażenie (siatka topograficzna dotycząca Śląska w granicach historycznych i obszarów ościennych; zespoły urbanistyczne; obiekty architektoniczne, w tym wnętrza, ich wyposażenie, detal architektoniczny; biogramy artystów),
– rękopisy.

Zagraniczne źródła regionalne

Archiwa krajów
Linki do archiwów krajowych
Archiwa krajowe

Europa
Portal bibliograficzny do historii Europy środkowo-wschodniej – Herder Institut

Wielka Brytania
The British National Bibliography – wykaz tytułów książek i czasopism z obszaru Wielkiej Brytanii i Irlandii od 1950 r.
The National Archives of England

Niemcy
German History in Documents and Images – Comprehensive collection of primary source materials documenting Germany’s political, social, and cultural history from 1500 to the present. It comprises original German texts, all of which are accompanied by new English translations, and a wide range of visual imagery.” Project of the German Historical Institute (Deutsches Historisches Institut) in Washington, D.C.

Ameryka Północna
USA
American Memory –  – baza materiałów (ponad 7 milionów zdigitalizowanych obiektów oraz 100 kolekcji historycznych) dotyczących historii Stanów Zjednoczonych Ameryki prowadzona przez Bibliotekę Kongresu w Waszyngtonie.
A Chronology of US Historical Documents – baza tekstów historycznych prowadzona przez Oklahoma University, College of Law.
Chronicling America. Historic American Newspapers – baza Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie zawierająca zdigitalizowane historyczne gazety amerykańskie z okresu 1836-1922.
David Rumsey Map Collection –  zbiór 67000 cyfrowych map całego świata od XVI do XXI w., atlasy i globusy historyczne; możliwość wyszukiwania tematycznego.
Documenting the American South – strona prowadzona przez University of North Carolina at Chapel Hill; kolekcja źródeł pierwotnych (pełne teksty) dotyczących historii, kultury i literatury południa USA.
Online Archive of California
Early Americas Digital Archive –  kolekcja tekstów dotycząca historii Ameryk od 1492 do 1820 r. Strona prowadzona przez Maryland Institute for Technology in the Humanities (MITH) na Uniwersytecie Maryland.
Early Canadiana Online – zbiór tekstów I dokumentów dotyczących historii Kanady.
Library of Congress Digital Collections – zdigitalizowane zbiory Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie.
Understanding 9/11 Television News Archive – archiwum Biblioteka wiadomości dotyczących wydarzeń z 11 września 2001 w oczach amerykańskich i międzynarodowych mediów. Archiwum powstało w 2007 roku dzięki współpracy Archive.org oraz Uniwersytetu Nowego York. Archiwum może stanowić zasób dla naukowców, dziennikarzy i edukatorów. Przedstawia jeden tydzień audycji informacyjnych przydatnych dla nauki, badań i analiz. Domena publiczna.
Theodore Roosvelt Center (Dickinson State University) – zawiera m.in.: bibliotekę cyfrową.

Ameryka Południowa
Boliwia – archiwa
Bibliografia Boliviana

Azja
The Digital South Asia Library
Linki do stron internetowych dotyczących krajów Azji Środkowej
Historia Azji – baza linków
East Asian History Sourcebook
Cambodian Genocide Program – strona Yale University zawierająca fotografie, biografie, mapy I inne rodzaje dokumentów dotyczących reżimu Czerwonych Khmerów w okresie rządów Pol Pota między 1975 a 1979 r.
Vietnam War Bibliography – strona Edwina E. Moïse
Korean History: A Bibliography
Digital Library of India
GandhiServe Foundation – Mahatma Gandhi research and Media Service  Zawiera m.in.:
About Gandhi – materiały archiwalne do czytania, słuchania oraz wideo.
Collected Works of Mahatma Gandhi Online


Afryka
Internet African History Sourcebook
African History 


Australia, obszar Pacyfiku, Karaiby

Historia i kultura Australii
Historia i Kultura Karaibów

 

Wojskowość, fortyfikacje

Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Józefa Piłsudskiego

Bibliografia fortyfikacji (autor: Tomasz Iwaszkiewicz) 

Wojskowa Biblioteka Cyfrowa 

Portal Historyczno – Wojskowy

Historia Wojskowa – portal historyczno-wojskowy – m.in. artykuły i rozprawy naukowe.

Kampania wrześniowa – możliwość przeszukiwania wg kategorii: Bitwy i potyczki; Organizacja wojsk; Uzbrojenie; Biografie.

Dobroni.pl – portal historii ożywionej (portal historyczny, broń, rekonstrukcje historyczne bitew).

Obozy wojenne, jenieckie, internowanych

Wykaz imienny Polek więźniarek obozu w Ravensbruck 

Więźniowie „Pawiaka” 1939-1944 

Charków, Katyń, Miednoje, Twer …  – Lista osób zamordowanych w Katyniu, Miednoje i w Charkowie mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie, odczytana w trakcie uroczystych obchodów w dniach 9 -10 listopada 2007 r.

Powstańcze Biogramy (Muzeum Powstania Warszawskiego) 

Lista nazwisk osób odznaczonych Orderem VIRTUTI MILITARI 

Żołnierze i działacze konspiracji niepodległościowej oraz skazani z powodów politycznych – więzieni w Centralnym Więzieniu Karnym we Wronkach i Rawiczu i ZK Poznań 1945-1956 (oprac. Tadeusz Łaszczewski).

I wojna światowa

Extensive links to online resources covering World War I: photograph and poster archives, maps, descriptions of weapons, biographies, songs, timelines, etc.

The World War I Documents Archive – zawiera źródła pierwotne i wtórne z okresu 1890-1930.
zawiera m.in. dokumenty układów, konwencji

Word War I Postcards – pocztówki z okresu I wojny światowej. Możliwość przeszukiwania wg krajów, w tym zbiór pocztówek polskich

Onwar.com – portal dot. I wojny światowej – zawiera m.in. kategorię militaria.

Chronos – rosyjski portal dot. I wojny światowej.

Germany, World War I Casualty Lists – Niemcy, Lista poległych w I wojnie światowej – lista po niemiecku.

II wojna światowa

Kampania wrześniowa – możliwość przeszukiwania wg kategorii: Bitwy i potyczki; Organizacja wojsk; Uzbrojenie; Biografie.

Word war II Database – możliwość wyszukiwania m.in. wg biografii osób, typów uzbrojenia, miejscowości, zdarzeń.

Documents of World war II 

German Propaganda Archive – niemieckie teksty propagandowe przetłumaczone na język angielski; materiały sprzed 1933 r po rok 1945. Również propaganda marksistowska z okresu 1949-1989.

Bazy ośrodka „Karta”:
Indeks Represjonowanych – Centrum informacji o obywatelach polskich represjonowanych w ZSRR w latach 1939-1956 
Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką – w latach 1939-1945 (baza Fundacji „Polsko-Niemieckie Pojednanie”).

Lista uczestników powstania 1863 – 1864 r. zesłanych na Zachodnią Syberię (wg materiałów M.S. Anatolewny, Omsk 2005 r., oprac. Elżbieta Sieczkowska i Janusz Stankiewicz).

Muzealnictwo

Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zabytków
– baza muzeów
– rejestry muzeów prowadzone przez MKiDN (w tym muzea państwowe, samorządowe, kościelne, prowadzone przez osoby fizyczne).

ICOM – The International Council of Museums 

Virtual Library Museen – – informacje dotyczące muzeów z obszaru niemieckojęzycznego.

Solidarność, 1976-1989

Encyklopedia Solidarności – działy: ludzie, regiony, struktury, wydarzenia, prasa niezależna, kalendarium.

Making the History of 1989: The Fall of Comunism in Eastern Europe (George Mason University) – kolekcja materiałów źródłowych, wywiadów, scenariuszy lekcji dotyczących wydarzeń 1989 r. – serwis anglojęzyczny.

Europejskie Centrum Solidarności – prowadzi archiwum, mediatekę i bibliotekę.

Internowani w czasie stanu wojennego 

Wydawnictwa niezależne

Bibuła. Polskie wydawnictwa niezależne – Zbiory wydawnictw niezależnych (opisy bibliograficzne) z lat 1976-1989.Obejmuje publikacje wydane w Polsce oraz poza jej granicami oraz bibliografię tekstów o „bibule”. Wiele publikacji dotyczy „Solidarności”. Strona Krzysztofa Bronowskiego.

Bibliografia tekstów o bibule (stan na 28.05.2005 r.) –  historia Polski 1976-1989 – spis książek wydanych w Polsce i za granicą oraz antysolidarnościowych.

Muzeum Wolnego Słowa. Polskie wydawnictwa niezależne 1976-1989 – druki zwarte.

Wirtualna Czytelnia Bibuły 

Dziedzictwo kulturowe

Narodowy Instytut Dziedzictwa 

Dziedzictwo kulturowe po klasztorach skasowanych na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej i Śląsku w XVIII i XIX w.: losy, znaczenie, inwentaryzacja

Dziedzictwo i Pamięć Kresów Wschodnich – strona Muzeum Niepodległości w Warszawie.

Terry Pratchett, właśc. Terence David John Pratchett (ur. 28 kwietnia1948 w Beaconsfield, zm. 12 marca2015[1] w Broad Chalke) – brytyjski pisarz fantasy i science fiction, najbardziej znany jako autor cyklu Świat Dysku. Inne jego dzieła to m.in. Trylogia Johnny’ego Maxwella i Trylogia Nomów. Współpracował także przy adaptacjach swojej twórczości na potrzeby sztuk teatralnych i gier komputerowych.

Jego pierwsza powieść Dywan została opublikowana w 1971. Pierwsza książka z serii Świat DyskuKolor magii – ukazała się w 1983 i od tego momentu autor kończył średnio dwie książki rocznie[2].

Książki Pratchetta były w latach 90. najlepiej sprzedającymi się książkami w Wielkiej Brytanii[2][3]. Do lutego 2007 roku sprzedał na całym świecie ok. 50 milionów książek[4], a jego dzieła zostały przetłumaczone na 33 języki[5]. Obecnie jest drugim najchętniej czytanym pisarzem w Wielkiej Brytanii, a w USA siódmym najchętniej czytanym pisarzem niepochodzącym ze Stanów Zjednoczonych[6].

Terry Pratchett w 1998 „za zasługi dla literatury” został odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego w klasie Officer[5]. Jego powieść Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie zdobyła w 2001 nagrodę Carnegie Medal za najlepszą książkę dla dzieci[7]. Książki Pratchetta są często określane jako „kultowe”[8][9]. W 2008 otrzymał tytuł honorowy Sir[10].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Terry Pratchett urodził się w 1948 w Beaconsfield, jako syn Davida i Eileen Pratchett z Hay-on-Wye. Jego wczesne zainteresowania obejmowały m.in. astronomię, zbierał karty herbaty Brooke Bond o kosmosie, posiadał teleskop i pragnął zostać astronomem, nie miał jednak wystarczających zdolności matematycznych. Ta pasja spowodowała, że zainteresował się brytyjską i amerykańską prozą science fiction, co z kolei doprowadziło go do uczestnictwa w konwentach science fiction od około 1963/1964. Przestał w nich brać udział parę lat później gdy dostał pierwszą pracę. Początkowo czytał prace H.G. Wellsa i Arthura Conana Doyle’a i „każdą książkę, którą powinno się przeczytać”.

W wieku 13 lat Pratchett opublikował w gazetce szkolnej swoje pierwsze opowiadanie – The Hades Business. Pierwsza komercyjna publikacja jego pracy nastąpiła, gdy miał 15 lat[3][11].

W wieku 17 lat Pratchett opuścił szkołę i zaczął pracować jako dziennikarz Bucks Free Press. W tym czasie ukończył także kurs dziennikarstwa[12].

Kariera[edytuj | edytuj kod]

Około 1968 roku[13], podczas swojej pracy jako dziennikarz, Pratchett przeprowadzał wywiad z Peterem Banderem van Durenem, współdyrektorem niewielkiego wydawnictwa. Podczas spotkania Pratchett wspomniał, że napisał powieść Dywan[14]. Bander van Duren i jego partner, Colin Smythe, opublikowali książkę ilustrowaną obrazami autorstwa pisarza w 1971 roku. Powieść otrzymała kilka bardzo dobrych recenzji. Kolejnymi dziełami Pratchetta były książki science fictionCiemna strona Słońca i Warstwy wszechświata, opublikowane w 1976 i 1981 roku[12].

Po kilku zmianach miejsca pracy, w 1983 roku Pratchett zatrudnił się jako rzecznik prasowy w Central Electricity Generating Board (CEGB – Centralnego Zarządu Elektroenergetyki), w oddziale, na obszarze którego znajdowały się trzy elektrownie jądrowe. Pisarz żartował później, że wybrał idealny moment na rozpoczęcie tej kariery – tuż po wypadku w elektrowni jądrowej Three Mile Island w Pensylwanii. Mówił także, że napisałby książkę o doświadczeniach z tej pracy, gdyby uważał, że ktokolwiek mu uwierzy[15].

Pierwsza powieść ze Świata DyskuKolor magii – została wydana w 1983 roku przez Colina Smythe’a (w twardej oprawie) i przez wydawnictwo New English Library (w miękkiej oprawie). Prawa do wydań w miękkiej oprawie zostały wkrótce odkupione przez wydawnictwo Transworld, które publikuje książki Pratchetta do dziś. Pratchett zdobył popularność po tym, jak program Woman’s Hour nadawany w BBC Radio 4 wyemitował sześcioodcinkowy serial radiowy na podstawie Koloru magii. Stał się bardziej znany po wydaniu jego kolejnej powieści Blask fantastyczny w 1986 roku. W późniejszym czasie prawa do wersji w twardej oprawie zostały wykupione przez duże wydawnictwo Victor Gollancz, które publikuje Pratchetta do dziś, a Smythe został agentem literackim pisarza. Pratchett był pierwszym pisarzem fantasy wydawanym przez Gollancza[12]. Okładki do obu tych książek namalował Josh Kirby, co zapoczątkowało wieloletnią współpracę obu artystów trwającą aż do śmierci malarza w 2001 roku.

Pratchett rzucił pracę w CEGB w 1987 roku po publikacji czwartej powieści ze Świata Dysku – Morta, by całkowicie skupić się na pisarstwie. Sprzedaż jego powieści szybko wzrastała i wiele książek jego autorstwa okupowało szczyty list bestsellerów. Według „The Times” Pratchett był najlepiej sprzedającym się autorem z Wielkiej Brytanii w 1996[12]. Niektóre jego książki były wydawane przez Doubleday, inne przez Transworld. Obecnie w USA Pratchett jest publikowany przez HarperCollins.

Według raportu Bookseller’s Pocket Yearbook z 2005, w 2003 Pratchett zdobył 3,4% rynku wydawniczego fantastyki w twardych oprawach, jeśli chodzi o liczbę sprzedanych egzemplarzy i 3,8% jeśli chodzi o ich wartość, co dało mu drugie miejsce po J.K. Rowling (odpowiednio 6% i 5,6%), podczas gdy na rynku książek z miękką oprawą Pratchett zajmuje piąte miejsce z 1,2% w liczbie i 1,3% w wartości sprzedanych książek (po Jamesie Pattersonie (1,9% i 1,7%), Alexandrze McCall Smisie, Johnie Grishamie i Tolkienie)[16]. W Wielkiej Brytanii jego książki sprzedają się w 2,5 miliona egzemplarzy rocznie[6].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Pratchett otrzymał nagrodę British Book Awards – Autor Roku w dziedzinie Fantasy i Science Fiction w 1994[17]. W 1998 został kawalerem Orderu Imperium Brytyjskiego za zasługi dla literatury. Skomentował to w typowy dla siebie sposób: Sądziłem, że 'zasługi dla literatury’ oznaczają powstrzymywanie się od pisania[18]. Otrzymał także tytuł doktora honoris causa w dziedzinie literatury Uniwersytetu w Warwick w 1999[19], Uniwersytetu w Portsmouth w 2001[20], Uniwersytetu w Bath w 2003[21] i Uniwersytetu w Bristolu w 2004[22]. Powieść Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie otrzymała w 2001 roku Carnegie Medal dla najlepszej powieści dla dzieci (wręczoną w 2002 roku). W 2003 roku Pratchett umocnił swoją pozycję jednego z najbardziej lubianych brytyjskich autorów, dołączając do Charlesa Dickensa jako jedyny autor z pięcioma książkami na liście 100 najlepszych książek BBC (cztery z nich to powieści ze Świata Dysku). Był także autorem największej liczby książek w pierwszej dwusetce (piętnaście)[23]. Wszystkie powieści o Tiffany Obolałej otrzymywały nagrodę Locus Award dla najlepszej książki dla młodzieży (2004, 2005, 2007)[24].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W 1968 Terry Pratchett poślubił Lyn[12]. W roku 1970 przeprowadzili się do Rowberrow w hrabstwie Somerset, a w 1976 roku urodziła się tam ich córka Rhianna. W 1993, rodzina przeniosła się na południowy zachód do Salisbury w hrabstwie Wiltshire, gdzie żyli do śmierci pisarza.

Rhianna Pratchett jest dziennikarką i „przypadkową kolekcjonerką kotów”[25], napisała także opowiadanie fantasy pod tytułem Child of Chaos, rozpowszechniane wraz z grą cRPGBeyond Divinity. Pracowała też przy scenariuszach do kilku gier, m.in. Mirror’s Edge, Heavenly Sword i Overlord. Jest członkiem Writers' Guild of Great Britain[26].

Pratchett opisywał swoje sposoby spędzania wolnego czasu jako pisanie, spacery, komputery, życie[27].

Terry Pratchett był także znany ze swojego zamiłowania do noszenia czarnych kapeluszy. Jako dziecko chciał zostać astronomem i zrealizował to marzenie, budując obserwatorium astronomiczne w swoim ogrodzie[28]. Pratchett był ateistą i stronnikiem British Humanist Association[29]; był jednym z sygnatariuszy listu otwartego, który sprzeciwiał się nadawaniu honorów państwowych wizycie papieża Benedykta XVI w Wielkiej Brytanii[30].

31 lipca 2005 Pratchett skrytykował reportaże mediów o autorce Harry’ego PotteraJ.K. Rowling, stwierdzając, iż niektórzy pracownicy mediów wydają się myśleć, że wywyższanie J.K. Rowling może być osiągnięte jedynie kosztem innych pisarzy[31][8]. Jednakże nigdy nie wypowiedział się negatywnie o samych książkach tej pisarki.

Zainteresowanie Pratchetta orangutanami, którego przejawem jest jedna z najpopularniejszych postaci ze Świata Dysku, Bibliotekarz, było związane z pracą pisarza jako zarządcy w Orangutan Foundation UK[32]. Jego działalność obejmowała wizytę na Borneo, gdzie w 1995 wraz z ekipą telewizyjną z Channel 4, kręcącą epizod programu „Jungle Quest”, obserwował orangutany w ich naturalnym środowisku[33]. Podążając za przykładem Pratchetta, grupy fanowskie, takie jak the Discworld Conventions, uznały Orangutan Foundation za preferowaną organizację dobroczynną[34].

12 grudnia 2007 dziennik Guardian poinformował, że Pratchett cierpi na rzadką odmianę choroby Alzheimera[35].

Pisarz przez wiele lat angażował się w walkę na rzecz legalizacji eutanazji. W grudniu 2010 wraz z ekipą BBC nakręcił kontrowersyjny film Decydując się na śmierć, o ostatnich chwilach życia nieuleczalnie chorego brytyjskiego milionera Petera Smedleya, który w szwajcarskiej klinice przed kamerami wypił truciznę. Film 13 czerwca 2011 został na Wyspach wyemitowany przez BBC.

Pisarstwo[edytuj | edytuj kod]

Pratchett ma w swoim dorobku zarówno powieści fantasy, jak i science fiction, ale skoncentrował się niemal wyłącznie na pierwszym gatunku, gdyż według jego słów w fantasy „łatwiej zbudować świat wokół historii”[36].

Wpływy na twórczość[edytuj | edytuj kod]

Terry Pratchett nie ukrywał, że wpływ na jego dzieła ma współczesna kultura. Nawiązania do niej były głównym źródłem jego humoru. W swoich powieściach nawiązał do wielu postaci z kultury masowej i historii[37], choć zwykle w dość niespodziewany sposób. Pratchett lubił kryminały, co widać w dyskowej serii o Straży Miejskiej Ankh-Morpork[36]. Był jedynakiem i jego postacie często nie mają rodzeństwa, ponieważ „w fikcji jedynacy są interesującymi postaciami”[38]. Przykładem jest Susan Sto Helit.

Najwcześniejszymi inspiracjami Pratchetta były O czym szumią wierzbyKennetha Grahame, twórczość Isaaca Asimova i Arthura Clarke’a[2]. W swoich dziełach nawiązywał także do takich pisarzy, jak P.G. Wodehouse, Tom Sharpe, Jerome K. Jerome, Larry Niven, Roy Lewis[39], G.K. Chesterton i Mark Twain[40].

Cechy charakterystyczne twórczości[edytuj | edytuj kod]

Poza swoim charakterystycznym stylem pisania, Pratchett jest znany z używania w swoich książkach licznych, czasem wielopoziomowych przypisów[41]. Przypisy te występują w różnej liczbie i wprowadzają zazwyczaj do powieści element humorystyczny, zawierają ciekawostki lub komentują narrację[42]. Piętrowe przypisy są spotykane niezwykle rzadko w beletrystyce i nie są używane nigdy w wydawnictwach encyklopedycznych.

Inną charakterystyczną cechą dzieł Pratchetta jest brak podziału na rozdziały w większości z nich. Pratchett tłumaczył to stwierdzeniem: „życie nie dzieje się w rozdziałach” i ani w filmach, ani u Homera nie ma podziału na rozdziały. Pisarz uważał, że w powieściach dla dorosłych rozdziały są zbędne[43]. Jednakże od tej reguły zdarzają się wyjątki: na rozdziały jest podzielony cykl o Tiffany Obolałej (albo Akwili Dokuczliwej), Moiście von Lipwigu, jak również Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie.

Imiona bohaterów i nazwy miejsc są często u Pratchetta aluzjami do ludzi i rzeczy w realnym świecie[44][45]. Niektórzy bohaterowie są parodiami dobrze znanych postaci, np. Cohen Barbarzyńca to dyskowa wersja Conana Barbarzyńcy, zaś Leonard z Quirmu – Leonarda da Vinci.

Słynnym zabiegiem Pratchetta jest także akcentowanie wypowiedzi jednej z najbardziej znanych postaci Dysku, Śmierci, przez zapisywanie ich wielkimi literami, i pomijanie początkowej pauzy (w oryginale – cudzysłowu).

Technika[edytuj | edytuj kod]

Pratchett zaczął używać komputerów do pisania, kiedy tylko stało się to możliwe. Jego pierwszym komputerem był Sinclair ZX81, ale pisać zaczął na modelu Amstrad 464, zastąpionym później przez PC. W wyniku jego doświadczeń z komputerami powstał Hex, jedno z niewielu fikcyjnych urządzeń tego typu w Świecie Dysku[46]. Kiedy podróżował, zawsze zabierał ze sobą przenośny komputer do pisania[15].

Pratchett był zapalonym graczem komputerowym i współpracował z zespołami programistów tworzących gry na podstawie jego prac. Lubił gry, które są inteligentne i posiadają pewną głębię i za przykład podawał Half-Life 2[47].

Pratchett był jednym z pierwszych pisarzy używających Internetu do komunikowania się ze swoimi fanami. Od 1992 współpracował przy prowadzeniu usenetowej grupy dyskusyjnej alt.fan.pratchett[48].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Świat Dysku[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Świat Dysku.

Licząca czterdzieści jeden powieści seria Świat Dysku, to humorystyczne, a często satyrycznefantasy. Autor osadził akcję w wymyślonym przez siebie świecie – Świecie Dysku – jako alegorii zwykłego, codziennego życia. Nazwa Świat Dysku pochodzi od jego konstrukcji – świat ten jest ogromnym dyskiem leżącym na grzbiecie czterech słoni, które z kolei stoją na skorupie olbrzymiego żółwia A'Tuina płynącego przez pustkę. Powieści parodiują wiele zjawisk i idei dzisiejszego świata: kultowe postacie fantasy i science fiction (np. Conana Barbarzyńcę), filmy Ingmara Bergmana, specyfikę Australii, Hollywood, prasę, muzykę rock and roll czy historię Egiptu, nawiązują też do religii, filozofii, związków zawodowych, polityki czy monarchii.

Książki napisane z innymi autorami[edytuj | edytuj kod]

Wraz z Ianem Stewartem i Jackiem Cohenem, Pratchett napisał Naukę Świata Dysku (The Science of Discworld) (1999), Naukę Świata Dysku II: Glob(The Science of Discworld II: The Globe) (2002), Naukę Świata Dysku III: Zegarek Darwina(The Science of Discworld III: Darwin’s Watch) (2005) oraz Naukę Świata Dysku IV: Dzień sądu (The Science of Discworld IV: Judgement Day) (2013). Wszystkie te książki opowiadają o postaciach ze Świata Dysku obserwujących i eksperymentujących na świecie bardzo podobnym do naszego. Powieści te posiadają także rozdziały, które w popularnonaukowy sposób opisują prawa rządzące naszym światem (np. ewolucję). W 1999 Terry Pratchett nazwał Cohena i Stewarta Honorowymi Czarodziejami z Niewidocznego Uniwersytetu. Stało się to na tej samej ceremonii, na której Terry Pratchett otrzymał od Uniwersytetu w Warwick honorowy stopień naukowy[19].

Trylogia Nomów[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Trylogia Nomów.
  • 1989 – Nomów księga wyjścia (Truckers),
  • 1990 – Nomów księga kopania (Diggers),
  • 1990 – Nomów księga odlotu (Wings)

Opowieści o Johnnym Maxwellu[edytuj | edytuj kod]

Cykl o Długiej Ziemi (wspólnie ze Stephenem Baxterem)[edytuj | edytuj kod]

Inne książki[edytuj | edytuj kod]

  • 1971 – Dywan (The Carpet People), później mocno zmieniona i wydana ponownie w 1992,
  • 1976 – Ciemna strona Słońca (The Dark Side of the Sun),
  • 1981 – Warstwy wszechświata (Strata) – Drugie polskie wydanie jako Dysk, jedna z nielicznych książek science fiction w dorobku autora, nawiązująca do PierścieniaLarry’ego Nivena,
  • 1989 – Kot w stanie czystym (The Unadulterated Cat) – opowieść o prawdziwych kotach (z Grayem Jolliffem),
  • 1990 – Dobry omen (Good Omens), wspólnie z Neilem Gaimanem,
  • 2008 – Nacja (Nation),
  • 2012 – Spryciarz z Londynu (Dodger),
  • 2012 – Mgnienie ekranu (A Blink of the Screen) – zbiór opowiadań wydanych w latach 1963–2009,
  • 2014 – Kiksy klawiatury. Eseje i nie tylko (A Slip of the Keyboard) – zbiór opowiadań nie poświęconych fantastyce

Książki zawierające prace Pratchetta[edytuj | edytuj kod]

  • After the King pod redakcją Martina H. Greenberga (1992) zawiera Trollowy most, opowiadanie o Cohenie Barbarzyńcy,
  • The Wizards of Odd pod redakcją Petera Haininga (1996) (polskie wydania: Czarnoksiężnicy z dziwacznego grodu, 1999; ponownie Czarnoksiężnicy z Krainy Osobliwości, 2007) zawiera opowiadanie Teatr okrucieństwa,
  • The Flying Sorcerers pod redakcją Petera Haininga (1997) – „sequel” książki The Wizards of Odd zawiera opowiadanie „Turntables of the Night”,
  • Knights of Madness, pod redakcją Petera Haininga (1998) – „sequel” książki The Flying Sorcerers zawiera opowiadanie Trollowy most,
  • Legends, pod redakcją Roberta Silverberga (1998) (polskie wydanie – Legendy – 1999) zawiera opowiadanie Rybki małe z wszystkich mórz,
  • Meditations on Middle-Earth (2002),
  • The Leaky Establishment powieść Davida Langforda, do której Pratchett napisał przedmowę,
  • The Mammoth Book of Comic Fantasy pod redakcją Mike’a Ashleya (2001) zawierająca Trollowy most,
  • Once More* *With Footnotes pod redakcją Priscilli Olson i Sheili M. Perry (2004) – książka będąca zbiorem opowiadań, esejów i artykułów autorstwa Pratcheta,
  • Now We Are Sick napisana przez Neila Gaimana i Stephena Jonesa zawierająca wiersz „The Secret Book of the Dead”,
  • The Writers’ and Artists’ Yearbook 2007 zawierająca artykuł autorstwa Pratchetta o procesie pisania fantasy.

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Teatr[edytuj | edytuj kod]

Johnny i zmarli i 14 powieści Świata Dysku zostało przerobionych na sztuki teatralne przez Stephena Briggsa i opublikowanych w formie książki[52]. Dodatkowo powieść Panowie i damy została zaadaptowana na scenę przez Iranę Brown, a Piramidy przez Suzi Holyoake w 1999[53].

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie powieści Johnny i zmarli powstał serial telewizyjny dla ITV w 1995. W styczniu 2006 stacja BBC stworzyła trzyczęściową adaptację książki Johnny i bomba.

Dwuczęściowy film Wiedźmikołaj nakręcony na podstawie książki o tym samym tytule, w którym wystąpili m.in. David Jason i Ian Richardson (a także, jako statysta, sam pisarz) po raz pierwszy został nadany przed świętami Bożego Narodzenia, 17 i 18 grudnia 2006 na kanale Sky One. Pratchett był przeciwny filmom z żywymi aktorami osadzonymi w Świecie Dysku po negatywnych doświadczeniach z reżyserami z Hollywood[54]. Zmienił swoje zdanie, gdy zobaczył, że reżyser Vadim Jean i producent Rod Brown byli bardzo entuzjastyczni i chętni do współpracy[55].

Również dwuczęściowy Kolor magii (będący w istocie połączeniem powieści Kolor magii i Blask fantastyczny) został wyemitowany na Wielkanoc (23 i 24 marca) 2008, także przez Sky One[56][57]. W rolach głównych wystąpili David Jason jako Rincewind i Sean Astin jako Dwukwiat. 31 maja 2010 odbyła się w Sky One premiera ekranizacji Going Postal (Piekła pocztowego)[58][59].

Trylogia Nomów została zekranizowana jako seria filmów animowanych przez Cosgrove Hall Films dla Thames Television. Trzy wiedźmy i Muzyka duszy także zostały zanimowane przez Cosgrove Hall Films dla Channel 4 w 1996.

Filmy kinowe[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie powieści Pratchetta Wolni Ciut Ludzie miał zostać nakręcony film w reżyserii Sama Raimi; planowa data wejścia na ekrany to 2013[60].

Radio[edytuj | edytuj kod]

Kolor magii, Straż! Straż!, Trzy wiedźmy, Mort i Pomniejsze bóstwa zostały zaadaptowane jako słuchowiska, a na podstawie książki Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie można było wysłuchać 90-minutowej sztuki[61] w BBC Radio 4.

Komiks[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie książek Kolor magii, Blask fantastyczny, Mort i Straż! Straż! zostały wydane powieści graficzne.

Gry RPG[edytuj | edytuj kod]

GURPS Discworld (wydawca Steve Jackson Games, 1998) i GURPS Discworld Also (wydawca Steve Jackson Games, 2001) to podręczniki do gier fabularnych napisane przez Terry’ego Pratchetta i Phila Mastersa, które pozwalają graczom „wejść” do Świata Dysku (oba są oparte na mechaniceGURPS). Pierwsza z tych książek została ponownie wydana we wrześniu 2002 pod tytułem The Discworld Roleplaying Game z ilustracjami autorstwa Paula Kidby.

Gry komputerowe[edytuj | edytuj kod]

Świat Dysku stał się podstawą kilku gier komputerowych wydanych na różnych platformach, takich jak Sega Saturn, Sony Playstation, Philips CD-i i 3DO, a także na PC, zarówno w wersji dla systemu DOS, jak i Windows. Najbardziej znanymi grami są:

Gry planszowe[edytuj | edytuj kod]

Świat Dysku stał się podstawą dla fabuły kilku gier planszowych, takich jak:

Polscy tłumacze[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej znanym tłumaczem dzieł Pratchetta na język polski jest Piotr Cholewa, który przełożył wszystkie książki z cyklu Świat Dysku. Dwie pierwsze części cyklu o Akwili Dokuczliwej wraz z Zadziwiającym Maurycym i jego uczonymi szczurami, zostały przełożone początkowo przez Dorotę Malinowską-Grupińską. Cholewa przetłumaczył jednak trzecią część o Akwili, zmieniając nazwy własne i imiona niektórych postaci, np. główną bohaterkę nazwał Tiffany Obolałą. W listopadzie 2010 ukazało się nowe wydanie pierwszej (Wolni Ciut Ludzie)[63], a w 2011. drugiej książki z cyklu o Tiffany Obolałej (Kapelusz pełen nieba) w wykonaniu Piotra Cholewy[64].

Pierwsze, nienależące do dyskowego cyklu książki Pratchetta przetłumaczył Jarosław Kotarski.

W 1995 Piotr Cholewa za przełożenie Koloru magii otrzymał nagrodę Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich.

Prace o Pratchetcie[edytuj | edytuj kod]

Kolekcja esejów o pracy pisarza została zawarta w książce Terry Pratchett: Guilty of Literature, zredagowanej przez Andrew M. Butlera, Edwarda Jamesa i Farah Mendlesohn, opublikowanej przez Science Fiction Foundation w 2000. Druga, poszerzona edycja tej książki została wydana przez Old Earth Books w 2004. Andrew M. Butler napisał także Pocket Essentials Guide to Terry Pratchett opublikowane w 2001. Writers Uncovered: Terry Pratchett to biografia dla młodych czytelników napisana przez Vica Parkera, wydana przez Heinemann Library w 2006.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Pratchett podpisujący swe książki 2005
  1. ↑Terry Pratchett nie żyje. Mistrz fantasy miał 66 lat
  2. abcLife on planet Pratchett, Guardian Unlimited [1].
  3. abTerry Pratchett in conversation, BBC Wiltshire [2].
  4. ↑Meeting Mr Pratchett, The Age online [3].
  5. abTerryPratchettbooks.com, HarperCollins [4].
  6. ab[5] Terry Pratchett: Biography, Sky One.
  7. ↑The Carnegie Medal – Recent Winners, carnegiegreenaway.org.uk [6].
  8. abPratchett casts a bitter spell on rivals, Karen McVeigh and Lesley Walker, The Scotsman [7].
  9. ↑Terry Pratchett, BBC [8].
  10. ↑Terry Pratchett knighted in Queen’s new year honours list. The Australian. [dostęp 2008-12-31]. s. 2008-2012-31.
  11. ↑Kevin P. Smith, Sheffield Hallam University, The Literary Encyclopedia [9].
  12. abcdeAbout Terry, Colin Smythe [10].
  13. ↑Delos 9: Interview – One of the most loved fantasy writers of this generation* every one of his books a best seller...Delos couldn’t let him slip!, Luigi Pachì [11].
  14. ↑Welcome to the world of Terry, The Scotsman online [12].
  15. abA conversation with Terry Pratchett, writerswrite.com
  16. ↑Discworld Monthly – Issue 100: August 2005 – New from Colin Smythe (Terry’s agent), Jason Anthony, DiscworldMonthly.co.uk [13].
  17. ↑Previous Winners & Shortlists – The Fantasy and Science Fiction Author of the Year, BritishBookAwards.co.uk [14].
  18. ↑Ansible 132, lipiec 1998, dostępny online: [15].
  19. abTerry Pratchett Receives Honorary Degree from University of Warwick, University of Warwick web site [16].
  20. ↑Honorary Awardees of the University of Portsmouth, University of Portsmouth web site [17].
  21. ↑Discworld author’s doctor honour, BBC News [18].
  22. ↑Honorary Degrees awarded at Bristol University today, Bristol University web site [19].
  23. ↑The Big Read, BBC [20].
  24. ↑Locus Awards Winners By Year, Locus Publications [21].
  25. ↑Rhianna Pratchett, Multiplay UK [22].
  26. ↑Fiona Cherback, Game Industry’s 100 Most Influential Women [23].
  27. ↑Terry Pratchett Biography, The Terry Pratchett Unseen Library [24].
  28. ↑Talking with Terry Pratchett, terrypratchettbooks.com [25].
  29. ↑Sir Terry Pratchett OBE, British Humanist Association website [dostęp 2011-02-15].
  30. ↑Politicians, scientists, campaigners, authors join call to protest against the Pope’s state visit(ang.). .humanism.org.uk, 2010-09-15. [dostęp 2011-02-15].
  31. ↑Pratchett takes swipe at Rowling, BBC News [26].
  32. ↑Accomplishments and Achievements – 2. Media and Publicity, Orangutan Foundation UK [27].
  33. ↑Short Stories: Terry Pratchett’s Jungle Quest, BFI Film & TV Database [28].
  34. ↑Discworld Convention 2004, Orangutan Foundation UK [29].
  35. ↑Pratchett announces he has Alzheimer’s | Books | guardian.co.uk.
  36. abTranscript of IRC interview with Terry Pratchett at the World Fantasy Convention by James Webley, Terry Pratchett, www.scifi.com and www.lspace.org [30].
  37. ↑Terry Pratchett – Mort.
  38. ↑Parenting: Only need not mean lonely, Times Online [31].
  39. ↑Terry Pratchett (1948-), Guardian Unlimited [32].
  40. ↑Interview de Terry Pratchett (en Anglais), Nathalie Ruas, ActuSF [33].
  41. ↑Fictional Footnotes and Indexes – Fiction with Footnotes, William Denton, Miskatonic.org [34].
  42. ↑Statistics – Footnotes, Robert Neumann, The L-Space Web [35].
  43. ↑Terry Pratchett, Gavin J. Grant, BookSense.com [36].
  44. ↑White Knowledge and the Cauldron of Story: The Use of Allusion in Terry Pratchett’s Discworld, William T. Abbott [37].
  45. ↑The Literary Evolution of Terry Pratchett, David Bapst [38].
  46. ↑PalmPilot. Private interview carried out by Mike Richardson, Mike Richardson, lspace.org [39].
  47. ↑PC Interviews – Terry Pratchett, PC Zone Staff [40].
  48. ↑Alt.fan.pratchett, Terry Pratchett, groups.google.com [41].
  49. ↑Długi Mars
  50. ↑Wersja angielska zostaje wydana w czerwcu 2015 – źródło: Informacja na stronie wydawcy
  51. The Long Cosmos - Terry Pratchett[dostęp 2016-08-15] (ang.).
  52. ↑Discworld Plays, Stephen Briggs [42].
  53. ↑Discworld Monthly – Issue 19, Jason Anthony [43].
  54. ↑The New Discworld Companion, Terry Pratchett, Gollancz.
  55. ↑Terry Pratchett: Interview, Sky One [44].
  56. ↑Del’s spells as David lands role, The Sun Online [45].
  57. ↑Curriculum Vitae – Television, Film, Vodeo & Computer, The Sun Online [46].
  58. ↑Zapowiedź filmu na stronie Sky One.
  59. ↑Going Postal(ang.). IMDb. [dostęp 2010-11-03].

One thought on “Roczne Czytanie Bibliography

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *